{"id":4714,"date":"2021-02-02T08:19:10","date_gmt":"2021-02-02T08:19:10","guid":{"rendered":"http:\/\/gbp.rojewo.pl\/?p=4714"},"modified":"2021-02-02T08:26:48","modified_gmt":"2021-02-02T08:26:48","slug":"z-ksiegi-urodzin-piotr-skarga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/?p=4714","title":{"rendered":"Z ksi\u0119gi urodzin – Piotr Skarga"},"content":{"rendered":"
\n

 <\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Piotr Skarga\u00a0 herbu Paw\u0119\u017ca, inna forma nazwiska: Piotr Pow\u0119ski,\u00a0 \u2013 polski jezuita.
\n<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w 2 lutego 1536 r. <\/strong>w Gr\u00f3jcu na Mazowszu w rodzinie szlacheckiej Micha\u0142a i Anny ze \u015awi\u0119tk\u00f3w. By\u0142 najm\u0142odszym spo\u015br\u00f3d sz\u00f3stki ich dzieci (mia\u0142 trzech braci i dwie siostry).<\/strong><\/p>\n

\n

Wed\u0142ug niekt\u00f3rych przekaz\u00f3w, nazwisko Skarga zawdzi\u0119cza\u0142 dziadkowi – Janowi Pow\u0119skiemu, kt\u00f3ry nagminnie si\u0119 o co\u015b procesowa\u0142. Podobnie mia\u0142 post\u0119powa\u0107 tak\u017ce ojciec Piotra.<\/p>\n

M\u0142odzieniec kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w szkole parafialnej w Gr\u00f3jcu. W 1544 r., w wieku o\u015bmiu lat, zosta\u0142 osierocony przez matk\u0119; w 1548 r. – przez ojca.<\/p>\n

„Z rodzinnego domu Piotr Skarga wyni\u00f3s\u0142 siln\u0105 wiar\u0119, pobo\u017cno\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bokie przywi\u0105zanie do wyznania katolickiego. Zreszt\u0105 ca\u0142a dzielnica mazowiecka stanowi\u0142a ostoj\u0119 katolicyzmu. Nowinki religijne nie znajdowa\u0142y tu pos\u0142uchu, a zwolennik\u00f3w reformacji by\u0142a ledwie garstka” – pisa\u0142 Marek Balon („Ks. Piotr Skarga”).<\/p>\n

W 1552 r. Skarga rozpocz\u0105\u0142 studia na Akademii Krakowskiej. Po trzech latach ze stopniem baka\u0142arza uko\u0144czy\u0142 wydzia\u0142 filozoficzny tej\u017ce uczelni. Nie kontynuowa\u0142 studi\u00f3w prawdopodobnie ze wzgl\u0119du na brak pieni\u0119dzy.<\/p>\n

W 1555 r. rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w szkole parafialnej przy kolegiacie \u015bw. Jana w Warszawie. Od 1557 r. wychowywa\u0142 nieletniego Jana T\u0119czy\u0144skiego, syna wojewody lubelskiego Andrzeja T\u0119czy\u0144skiego. Kontakty z mo\u017cnym rodem umo\u017cliwi\u0142y Skardze wyjazd ze swym podopiecznym do Wiednia w 1560 r.<\/p>\n

Po powrocie z zagranicy dwa lata p\u00f3\u017aniej Skarga pozna\u0142 biskupa kujawskiego (p\u00f3\u017aniejszego arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego) Jakuba Ucha\u0144skiego. Prawdopodobnie pod jego wp\u0142ywem zdecydowa\u0142 si\u0119 zosta\u0107 duchownym. Wyb\u00f3r ten by\u0142 zwi\u0105zany m.in. z faktem, \u017ce druga po\u0142owa XVI stulecia to okres, kiedy kler katolicki traci\u0142 co raz wi\u0119cej wp\u0142yw\u00f3w w Rzeczypospolitej na rzecz zwolennik\u00f3w reformacji.<\/p>\n

Zdecydowany walczy\u0107 z przeciwnikami Ko\u015bcio\u0142a katolickiego Skarga otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie w 1564 r. we Lwowie. Tam te\u017c pe\u0142ni\u0142 m.in. obowi\u0105zki kanclerza lwowskiej kapitu\u0142y.<\/p>\n

W 1566 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Gorliczyna pod Przeworskiem. Prowadzi\u0142 tam dzia\u0142alno\u015b\u0107 duszpastersk\u0105 na dworze Jana Krzysztofa Tarnowskiego (syna hetmana Jana Tarnowskiego).<\/p>\n

Po \u015bmierci mo\u017cnego protektora w 1567 r. Skarga wr\u00f3ci\u0142 do Lwowa. Na kr\u00f3tko jednak, gdy\u017c ju\u017c w nast\u0119pnym roku wyjecha\u0142 do Wiednia, sk\u0105d w pocz\u0105tkach 1569 r. uda\u0142 si\u0119 do Rzymu. Tam wst\u0105pi\u0142 do zakonu jezuit\u00f3w.<\/p>\n

Pobyt w Rzymie ukszta\u0142towa\u0142 ideowo zakonnika. Pozostawa\u0142 w\u00f3wczas pod wp\u0142ywem m.in. pism Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a i teolog\u00f3w \u015bredniowiecznych.<\/p>\n

W 1571 r. Skarga z wyr\u00f3\u017cnieniem uko\u0144czy\u0142 nowicjat w Rzymie. „Prze\u0142o\u017ceni przyznawali mu doskona\u0142e zdrowie, talent kaznodziejski, dar wymowy, umiej\u0119tno\u015b\u0107 s\u0142uchania spowiedzi”- wylicza\u0142 Janusz Tazbir („Piotr Skarga”).<\/p>\n

Po powrocie do Rzeczypospolitej osiad\u0142 w Pu\u0142tusku, gdzie by\u0142 kaznodziej\u0105 i wyk\u0142adowc\u0105 w miejscowym kolegium jezuickim.<\/p>\n

W 1573 r. wyjecha\u0142 do Wilna, gdzie zosta\u0142 wicerektorem tamtejszego kolegium. „Najgorliwiej zajmowa\u0142 si\u0119 jednak nie dzia\u0142alno\u015bci\u0105 pedagogiczn\u0105, a zwalczaniem na kazalnicy i w polemice drukowanej licznych osiad\u0142ych w tym mie\u015bcie heretyk\u00f3w z wyznawcami kalwinizmu i prawos\u0142awia na czele” – t\u0142umaczy\u0142 Tazbir.<\/p>\n

Efektem gorliwej dzia\u0142alno\u015bci kaznodziejskiej Skargi w Wilnie by\u0142o m.in. przyj\u0119cie w 1586 r. katolicyzmu przez podkanclerzego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego Lwa Sapieh\u0119.<\/p>\n

Podczas p\u0142omiennych przem\u00f3wie\u0144 Skarga zawzi\u0119cie krytykowa\u0142 innowierc\u00f3w. W 1581 r. apelowa\u0142 do biskupa wile\u0144skiego Jerzego Radziwi\u0142\u0142a, aby by\u0142 „na heretyki zaostrzonym s\u0142upem”.<\/p>\n

W czasie pos\u0142ugi w Wilnie Skarga napisa\u0142 (i wyda\u0142 drukiem) „\u017bywoty \u015bwi\u0119tych polskich”. „W \u017bywotach \u015bwi\u0119tych” Skarga rysowa\u0142 wyrazi\u015bcie obraz \u015bwiata i postaci ludzkich. Z impetem oddawa\u0142 atmosfer\u0119 walki o dusze i o umys\u0142y, walki charakterystycznej dla mentalno\u015bci ludzi jego pokolenia, poch\u0142oni\u0119tych – jak pisa\u0142 Miko\u0142aj S\u0119p Szarzy\u0144ski – wojn\u0105 nasz\u0105 ze \u015bwiatem, z szatanem i z cia\u0142em” charakteryzowa\u0142 ciesz\u0105ce si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 dzie\u0142o Skargi ks. Panu\u015b.<\/p>\n

W 1579 r. kr\u00f3l Stefan Batory przekszta\u0142ci\u0142 kolegium jezuickie w Wilnie w akademi\u0119. Skarga zosta\u0142 pierwszym rektorem nowo utworzonej uczelni.<\/p>\n

Zakonnik cieszy\u0142 si\u0119 wzgl\u0119dami w\u0142adcy do tego stopnia, \u017ce towarzyszy\u0142 mu tak\u017ce podczas kampanii wojennych, np. w czasie obl\u0119\u017cenia Po\u0142ocka w 1579 r. Po zdobyciu przez Rzeczpospolit\u0105 Inflant trzy lata p\u00f3\u017aniej, Skarga za\u0142o\u017cy\u0142 kolegia jezuickie m.in. w Rydze i Dorpacie.<\/p>\n

W 1584 r. zamieszka\u0142 w Krakowie, gdzie pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki prze\u0142o\u017conego domu zakonnego \u015bw. Barbary. Prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105. Za\u0142o\u017cy\u0142 Bractwo Mi\u0142osierdzia, Bractwo \u015aw. \u0141azarza, Bank Pobo\u017cny i Skrzynk\u0119 \u015aw. Miko\u0142aja.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"Od 1588 r. pe\u0142ni\u0142 zaszczytn\u0105 funkcj\u0119 kr\u00f3lewskiego kaznodziei na dworze Zygmunta III Wazy, zdeklarowanego katolika. „Na widowni\u0119 wst\u0119powa\u0142 cz\u0142owiek o ogromnym zasobie wiedzy, odznaczaj\u0105cy si\u0119 wielkim kunsztem s\u0142owa, nie spotykanym u wsp\u00f3\u0142czesnych. Przy tym dominowa\u0142 \u017carliwo\u015bci\u0105 uczucia i bogactwem wyobra\u017ani. Umia\u0142 u\u017cy\u0107 w miar\u0119 potrzeby patetyczno\u015bci, celowa\u0142 doborem argument\u00f3w, nade wszystko potrafi\u0142 wyra\u017ca\u0107 si\u0119 wytwornie i szlachetnie, a nie przyt\u0142acza\u0142 erudycj\u0105, nie m\u0119czy\u0142 jednostajno\u015bci\u0105 tonu, okazywa\u0142 du\u017co finezji i taktu, zachwyca\u0142 szczero\u015bci\u0105 i prostot\u0105” – wylicza\u0142 ks. Panu\u015b.<\/p>\n

 <\/p>\n

Jako kr\u00f3lewski kaznodzieja Skarga g\u0142osi\u0142, \u017ce reformacja zniszczy\u0142a jedno\u015b\u0107 wyznaniow\u0105 Rzeczypospolitej. Wzywa\u0142 do ograniczenia przywilej\u00f3w dla protestant\u00f3w, kt\u00f3rych nazywa\u0142 heretykami i blu\u017aniercami przeciw Bogu.<\/p>\n

 <\/p>\n

„Skarga by\u0142 z natury osobowo\u015bci\u0105 energiczn\u0105, \u017cyw\u0105 (…). Zaraz po wst\u0105pieniu na ambon\u0119 ca\u0142y p\u0142on\u0105\u0142, grzmia\u0142 jak burza, ol\u015bniewa\u0142 jak b\u0142yskawica, uderza\u0142 jak piorun. Czasem prosi\u0142 i b\u0142aga\u0142, modli\u0142 si\u0119 i na twarz upada\u0142 przed Panem, by za chwil\u0119, zdj\u0119ty oburzeniem, miota\u0107 zakl\u0119cia i gro\u017aby. Mia\u0142 wrodzony przymiot najwi\u0119kszych m\u00f3wc\u00f3w: pot\u0119g\u0119 natchnienia i dar porywania serc ludzkich” – charakteryzowa\u0142 charyzmatycznego kaznodziej\u0119 ks. Kazimierz Panu\u015b („Piotr Skarga”).<\/p>\n

By\u0142 zdecydowanym przeciwnikiem zawartej w 1573 r., a gwarantuj\u0105cej prawa innowiercom, konfederacji warszawskiej. „(…) miota Skarga na t\u0119 ustaw\u0119 najgorsze wyzwiska. Nazywa j\u0105 dzikim, piekielnym, wilczym i tyra\u0144skim prawem. Szlachcica zaprowadzaj\u0105cego w swoich dobrach reformacj\u0119 okre\u015bla mianem bezbo\u017cnego wyrodka, niesprawiedliwego drapie\u017ccy, lwa jadowitego, psa g\u0142odnego” – pisa\u0142 Tazbir.<\/p>\n

Wzywa\u0142 wyznawc\u00f3w prawos\u0142awia do podporz\u0105dkowania si\u0119 Stolicy Apostolskiej; to m.in. dzi\u0119ki jego zabiegom dosz\u0142o w 1596 r. do zawarcia unii brzeskiej, kt\u00f3rej zwolennicy – unici (grekokatolicy) uznawali papie\u017ca za g\u0142ow\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, ale zachowywali odr\u0119bno\u015b\u0107 obrz\u0119dow\u0105.<\/p>\n

Najbardziej znanymi dzie\u0142ami Skargi napisanymi na dworze Zygmunta III by\u0142y „Kazania sejmowe” i „Wzywanie do pokuty obywatel\u00f3w Korony Polskiej i Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego”.<\/p>\n

W swych pismach kaznodzieja wytyka\u0142 Polakom ich grzechy narodowe. Krytykowa\u0142 sk\u0142onno\u015b\u0107 rodak\u00f3w do tolerowania herezji oraz zami\u0142owanie do anarchii, co – jego zdaniem – wynika\u0142o ze z\u0142ego rozumienia przez szlacht\u0119 poj\u0119cia „wolno\u015b\u0107”.<\/p>\n

Jezuita wzywa\u0142 do pos\u0142usze\u0144stwa wobec w\u0142adzy zwierzchniej: „O synowie koronni, umijecie czci\u0107, jako waszy ojcowie, kr\u00f3le i pany wasze (…). Nie rozci\u0105gajcie wolno\u015bci swej na zel\u017cenie jego (kr\u00f3la – PAP), na zjazdy zakazane, na rozruchy, na sedecye, na obmowy i szemrania, na niepos\u0142usze\u0144stwa i przepychy, bo to wam samym wielk\u0105 szkod\u0119 uczyni i to samo niewol\u0119 na was tyra\u0144sk\u0105 przywiedzie” – przestrzega\u0142.<\/p>\n

Skarga ubolewa\u0142 nad zniewie\u015bcia\u0142o\u015bci\u0105 i tch\u00f3rzostwem szlachty. „Skargowska wizja stanu szlacheckiego, bo to szlachta odziedziczy\u0142a etos rycerski, oparta jest na \u015bredniowiecznych wzorach rycerskich i jest ca\u0142kowitym zaprzeczeniem renesansowych wzorc\u00f3w \u017cycia” – t\u0142umaczy\u0142 S\u0142awomir Skiba („Przestrogi dla Polski ksi\u0119dza Piotra Skargi”).<\/p>\n

Jezuita wzywa\u0142 do pokuty, ale jednocze\u015bnie zapowiada\u0142, \u017ce Polak\u00f3w dosi\u0119gnie boska sprawiedliwo\u015b\u0107. „Przyjdzie czas Bo\u017cy i czas pomsty Boskiej na was. I tak by\u0142o. Ro\u015b\u0107\u017ce w grzechach, op\u0142akany narodzie nasz, a\u017c si\u0119 w nich zstarzejesz. Dolewaj beczki gniewu Bo\u017cego, a\u017c si\u0119 rozpukniesz. O, niestety, na g\u0142upstwo twoje!” – pisa\u0142.<\/p>\n

W 1612 r. s\u0119dziwy jezuita zako\u0144czy\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 na dworze kr\u00f3lewskim. Wyjecha\u0142 do Krakowa, gdzie sp\u0119dzi\u0142 ostatnie chwile swego \u017cycia. Zmar\u0142 27 wrze\u015bnia 1612 r. Pochowano go w ko\u015bciele \u015bw. Piotra i Paw\u0142a.<\/p>\n

Inny polski kaznodzieja Fabian Birkowski nazwa\u0142 Skarg\u0119 „Piotrem Z\u0142otoustym”, a na jego pogrzebie powiedzia\u0142: „Nierych\u0142o takiego kaznodziej\u0119 Polska nasza obaczy, kt\u00f3ry serca ludzkie trzyma\u0142 w r\u0119kach swych, obraca\u0142 niemi, k\u0119dy chcia\u0142, przez dziwn\u0105, a jemu tylko dan\u0105 wymow\u0119”.<\/p>\n

Skarga pozostawi\u0142 po sobie bogaty dorobek kaznodziejski. Wydano drukiem 197 jego kaza\u0144 (51 niedzielnych, 46 \u015bwi\u0105tecznych, 100 przygodnych). Obok walor\u00f3w literackich pisma zakonnika maj\u0105 tak\u017ce warto\u015b\u0107 historyczn\u0105 (kazania obozowe, mowy \u017ca\u0142obne).<\/p>\n

Wizjonerski styl pism Skargi sprawi\u0142, \u017ce – zw\u0142aszcza w czasach zabor\u00f3w – postrzegano go jako osob\u0119, kt\u00f3ra przepowiedzia\u0142a niedol\u0119 Polski na d\u0142ugo przed jej upadkiem.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Zapraszamy do Biblioteki \ud83d\ude42<\/strong><\/em><\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Piotr Skarga\u00a0 herbu Paw\u0119\u017ca, inna forma nazwiska: Piotr Pow\u0119ski,\u00a0 \u2013 polski jezuita.       Urodzi\u0142 si\u0119 w 2 lutego 1536 r. w Gr\u00f3jcu na Mazowszu w rodzinie szlacheckiej Micha\u0142a i Anny ze \u015awi\u0119tk\u00f3w. By\u0142 najm\u0142odszym spo\u015br\u00f3d sz\u00f3stki ich dzieci (mia\u0142 trzech braci i dwie siostry). Wed\u0142ug niekt\u00f3rych przekaz\u00f3w, nazwisko Skarga zawdzi\u0119cza\u0142 …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4715,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,9],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4714","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualnosci","8":"category-wypozyczalnia-dla-doroslych-z-czytelnia","9":"anons"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4714","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4714"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4714\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4719,"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4714\/revisions\/4719"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4714"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4714"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gbp.rojewo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4714"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}